نوشتارهای پیشین:
آنچه مسلم است این است که از کورش، شخصیت اول سلسله هخامنشیان، تا قبل از حمله به مادها اثر خاصی در تاریخ و کتب تاریخنویسان یافت نمی شود و به طور دقیق مشخص نیست که وی پیش از حمله به آژی دهاک عهده دار چه سمتی بوده است. ناگفته ها در مورد وی بخصوص قبل از به قدرت رسیدنش بسیارند و چگونگی تولد و بزرگ شدن وی شبیه یک افسانه است تا واقعیت اما به هر حال آنچه مسلم است نام و آوازه وی وقتی در بین ملل می پیچد که آرامش و صلح چندین ساله ما بین ماد، پارس، بابل، مصر و لیدیه را با حمله و شکست آخرین پادشاه مادی بر هم می زند.
نگارنده با وجود شبه ها و مباحث و مطالب زیادی که پیرامون این شخصیت باستانی وجود دارد سعی بر این کرده که تحلیل این حکومت را در دو بخش جداگانه و به طور خلاصه بیان کند:
- علل موفقیت کورش
الف) نارضایتی سپاهیان اژی دهاک باعث تضعیف و در هم شکستگی سپاه آخرین پادشاه مادی شد و این یکی از علت های پیروزی کورش بر اولین قدرت پیش روی کورش بود. سپاهیان از اینکه از آنها به عنوان قهرمانان فتح و نابودی آشوریان نام برده نمی شود و در عوض این افتخار نصیب مغان و ملاکین شده بود ناراضی بودند. به گفته هردوت نظامیان و حتی مردم ناراضی سهمی عمده در پیروزی کورش بر آژی دهاک داشتند (1).
ب ) از جمله علل مهم پیوند ایرانیان در زمان به قدرت رسیدن کورش به استثنای کاریزمای شخصیتی (2) می توان به دو رگه بودن وی اشاره کرد. وی نه کاملا پارسی بود و نه به طور خالص مادی بلکه به نوعی هر دو نژاد (قومیت ) را شامل می شده است چرا که وی از مادری مادی و پدری پارسی بود. اهمیت این موضوع وقتی آشکارتر می شود که دانیال، پیامبر یهوه در خواب قوچی با دو شاخ بلند را تصویر می کند و جبرییل در تفسیر خوابش قوچ را پادشاه مادیان و فارسیانی تعبیر می کند که متحد می شوند (3). ایجاد همبستگی در بین این دو قومیت باعث ایجاد قدرتی به مراتب قوی تر و مصمم تر از قبل می شود و شاید بیهوده نبوده که از بین مردمان پارس، کورش از سوی هارپاگ (وزیر خیانتکار اژی دهاک) تحریک به شورش می شود.
ج) سومین دلیل محبوبیت حاکم ایران سیاستهایی بود که در مقابل مغلوبین در پیش گرفت. از عجایب زمان باستان حفظ و نگهداری حکمران مغلوب پس از شکست بود که در آن زمان بی سابقه بود و جالب اینجاست که نه تنها حکمرانان مغلوب بلکه مردمان و دارایی های ایشان هم از گزند سپاهیان کورش در امان بودند. تاریخ بخوبی یاد آور می شود زمانی را که همین ایرانیان به رهبری هوخشتره مادی و یاری همپیمان بابلی خویش چگونه نینوا را به خاک و خون کشیدند، اجساد را رها کردند و عمارات ایشان را ویران کردند (4). شگفتا که تنها حدود دو نسل بعد وارث این حکومتمدار مادی با شکست خوردگان بی دفاع به گونه ای کاملا متفاوت رفتار می کند. بی شک سیاست بی سابقه این پادشاه پارسی موجی از محبوبیت در بین ملل ایجاد کرد و یکی از دلایل شورش بابلیان شد.
د) از دیگر سیاستهای زیرکانه پادشاه پارسی دستورات و قوانین بی سابقه ای بود که وی در مورد خدایان و معابد وضع کرد. وی بر خلاف پیشینیان هیچ کس را مجبور به عبادت خدای خود خواسته نکرد و نه تنها اجازه هیچ تعرضی را به دیگر خدایان نداد بلکه خود را احیا کننده ادیان می دانست. این سیاست هوشمندانه نشان از شناخت و درک صحیح او از زمانه و فرهنگ بین الملل بوده است. داستان کرسوس و خدای معبد دلف بخوبی نشانگر اهمیت معابد و خدایان در آن زمان بوده است. حکمرانان معمولا قبل از حمله یا تصمیمات مهم حکومتی با خدایان مشورت می کردند. کورش به خوبی از تاثیر و نفوذ خدایان در بین ملتها آگاه بوده و با توجه به چنین شناختی به جای ایجاد حکومتی تک خدایی یا تک حزبی (که در گذشته کاملا مرسوم بوده) ، راهی آسان تر در پیش می گیرد تا با تکیه بر جلب رضایت مردمی (دینی) حکومت خود را اداره کند. با چنین تصمیمی وی حکومتی چند مذهبی را تحت امر خود گرد می آورد و با دادن اختیارات تام به موبدان و روحانیان معابد نه تنها مردم بلکه طبقه پر اهمیت روحانیون را نیز از خود راضی و خشنود نگه می دارد.
1) برگرفته از کتاب تاریخ باستان ایرانیان – دکتر اردشیر خدادادیان – مجموعه سوم
2) توانایی نفوذ بر دیگران – برای اطلاعات بیشتر به این لینک مراجه قرمایید : http://en.wikipedia.org/wiki/Charisma
3) عهد عتیق – کتاب دانیال – رویای قوچ و بز (8)
4) http://en.wikipedia.org/wiki/Nineveh